Gaziantep Kurtuluş Camii / Surp Asdvadzadzin Kilisesi

Hikayesi uzun ama madem ki acı bir olayla gündeme geldi, bilmek lazım. Osmanlı Devleti'nin "Millet-i sadıka"sı olan Ermeniler kayıtlara göre 17. yüzyılda Ayıntab'da (Gaziantep'te) kentin batı tarafına taşındıkları tepenin güneyinde bir mağarayı kilise olarak kullanmaya başlarlar. Zamanla mağaranın batı yakasındaki kayaları aşağı doğru oyarak ve üç tane kalın sütun dikerek mağarayı büyütürler, sütunları kemerlerle birleştirerek oldukça büyük bir kiliseye sahip olurlar. 📍 Surp Asdvadzadzin yani Meryem Ana Kilisesi, İran’dan hac için Kudüs’e giderken Antep’te Ermeni kilisesi olmadığını ve mağaraya benzer bir yerin kilise olarak kullanıldığını görünce Kudüs’e gitmekten vazgeçen Bali isimli bir Ermeni tarafından yaptırılmıştır. 📍 1689 tarihli bir kayda göre eskisine uygun olarak tamir edilmiş, 1873 yılında bir tamirata daha ihtiyaç duyulmuş ancak artık tamir olunamaz hale geldiği düşünülerek yerine yeni bir kilise inşa edilmesi kararlaştırılmış. 5000 aile için planlanan kilisenin yapımı salgın hastalık ve Osmanlı-Rus Savaşı nedeniyle kesintiye uğramış, iç dekorasyonu olmadan 1893 yılında tamamlanabilmiştir. 📍 İnşasına Osmanlı padişahlarının da katkı sağladığı kilise, Ermenilerin 1922 yılında bölgeden ayrılmasıyla önce boş kalmış, daha sonra 1930-1980 yılları arasında cezaevi olarak kullanılmıştır. 1980'den sonra çan kulesinin yarısı yıkılarak tek şerefeli bir minareye dönüştürülen ve Kurtuluş Camii olarak kullanılmaya başlanan yapıya 1985 yılında ikinci bir minare daha eklenmiştir. 📍 1100 metrekare alana kurulu yapı kayıtlarda, "Antep-Halep bölgesinin taş mimarisini, Ermeni kilise mimarisinin çok köşeli kümbet sistemiyle çok başarılı bir şekilde bütünleştirmiş bir görünümde" olarak geçer. 📍 Kilisenin bir ton ağırlığındaki çanı günümüzde Gaziantep Zeugma Müzesi'ndedir. 📍

Gaziantep’te 1971 ve 1988’de iki deprem meydana gelmesine rağmen, yapıldığı tarihten günümüze kadar önemli bir deprem hasarına uğramayan yapı, 2006 yılında görülmeye başlanan çökmeler nedeniyle 2008'de restorasyona alınmış ve 2017 yılında yeniden açılmıştır. Restorasyon sonrası yapılan deprem analizlerine göre "sayısal model koşulları ve senaryo depremleri dikkate alındığında, Kurtuluş Camii'nin büyük yer değiştirme değerlerinin yüksek olması nedeniyle deprem etkisinde cami minaresinin hasara uğrayabileceğine, dolayısıyla kabul edilebilir yer değiştirme sınırlarını aşmayacak şekilde minarenin güçlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Kubbe ve diğer yapı elemanları için hesaplanan yer değiştirme değerlerinin ise, kabul edilebilir sınır değerlerin altında olduğu, dolayısıyla güvenli tarafta kaldığı" sonucuna varılmıştır.

📍

Yaşanan bu büyük depremde yapının kubbesi ve minaresi çökmüştür.

📍

Tüm yaraların sarılması dileğiyle...