Keban Barajı

Suların Altında Kaybolan Bir Hafıza: Keban Barajı ve Tarihin Sessiz Vedası 🌊🏛️

Su, yaşamın kaynağı... Ancak kısa vadeli su ihtiyacını karşılamak için inşa edilen dev barajlar, binlerce yıllık tarihin üzerine sessiz bir örtü çekebiliyor. Dünyanın pek çok ülkesinde artık terk edilen bu yöntem, ne yazık ki coğrafyamızda hâlen ilk seçenek.

📍 Uygarlıkların Beşiğinde Zamana Karşı Yarış:

İlk yerleşimlere ev sahipliği yapan Anadolu ve Mezopotamya toprakları, baraj suları altında her gün benzersiz kültür varlıklarını kaybediyor. Sular yükselmeden yapılan acele kazılar ve koruma çalışmaları ise ne yazık ki bu devasa birikimi kurtarmaya yetmiyor...

📍 Keban: Keban’ın Suları Altında Neler Kaldı?

Türkiye’nin ilk büyük baraj projesi olan Keban’da; 1945’te başlayan, Kılıç Kökten’in öncülüğünde süren ve ODTÜ idaresinde yürütülen araştırmalar acı bir tabloyu ortaya koymuştu. Alanın çok küçük bir kısmında yapılabilen yüzeysel çalışmalarda dahi 158 taşınmaz kültürel miras tespit edildi:

78 höyük, 21 mağara, 15 düz yerleşme

7 kilise, 2 cami, 2 türbe, 4 han, 2 hamam, 1 medrese

Kaleler, antik yollar, köprüler ve eşsiz mimari kalıntılar...

📍 Rakamlarla Bir Tarih Kıyımı:

Kazılması gereken 93 alandan sadece 19’unda çalışma başlatılabildi ve ne yazık ki bunlardan yalnızca 1 tanesinde kazı tamamlanabildi.

158 kültür varlığının sadece %23.4’ünde belgeleme yapılabildi.

Taşınarak kurtarılabilen eserlerin oranı ise acı bir şekilde %1.89’da kaldı.

📍 50 Yıllık Enerji, Binlerce Yıllık Kayıp:

27 Ağustos 1974’te Keban Barajı’nda elektrik üretimi başladı ve 52 yıldır devam ediyor. Bilim insanlarının bir baraja biçtiği ortalama ömür ise 50 ila 70 yıl...

Peki, sadece birkaç on yıllık enerji üretimi uğruna sulara gömdüğümüz o binlerce yıllık insanlık mirasının değeri nasıl ölçülebilir? 🥀⏳